dział: film

Nie tędy droga?

Mimo wspomnianych inicjatyw „przyjazne“ kobietom porno pozostaje w sferze projektu. Próby skodyfikowania kobiecego języka pornografii, choć niebędące z założenia antypornograficzne, kojarzyć się mogą z miękką realizacją tez Dworkin, według której kobieca seksualność jest z założenia piękna, miękka, pozbawiona wulgarności i agresji. Nie oznacza to, że sam pomysł stworzenia kobiecego języka filmów porno, podobnie jak języka opisywania kobiecej seksualności nie jest kontynuowany. Szczególnie ciekawe pomysły rodzą się w niszowych środowiskach kobiecych – lesbijskich i queerowych. Powstaje coraz więcej mainstreamowych (czyli: nastawionych na wywołanie podniecenia) filmów porno tworzonych przez i dla lesbijek.

Od „lesbijskiej“ pornografii oferowanej heteroseksualnemu widzowi produkcje queerowej wytwórni Pink & White Productions czy Manueli Kay odróżnia udział w nich prawdziwych lesbijek (zarówno w typie butch i femme) i osób transgenderowych (czasami również gejów), czyli aktorów, z którymi łatwiej zidentyfikować się nieheteroseksualnemu widzowi, oraz równoprawny udział ujęć pokazujących całe ciała i ich fragmenty. Poprzez koncentrację na nieheteronormatywnych relacjach, filmy te przełamują tabu i stereotypy wokół seksualności, jak choćby tego o z natury pasywnej roli kobiety w seksie czy o tym, że kobiety nie pragną przygodnego seksu czy nie mogą się nawzajem zerżnąć.

Przykładem takiego tabu jest dyskusja wokół wykorzystania w lesbijskim seksie dildo. Jak pisze Magda Szcześniak w tekście „Dildo – niepoprawna politycznie zabawka", który właśnie ukazał się w 16/17 numerze „Krytyki Politycznej“, część środowisk lesbijskich uznaje dildo za imitację penisa, a chęć jego użycia uznaje za tęsknotę za prawdziwym penisem i prawdziwym mężczyzną czy wręcz podszywanie się pod lesbijskość. W homofobicznym dyskursie używanie dildo jest postrzegane jako wyraz tego, że nie istnieje coś takiego jak lesbijska seksualność, a bycie lesbijką jest kaprysem kobiet, które tak naprawdę chcą być z mężczyznami, a nawet chcą być nimi.

Czym jest dildo w oczach jego „obrończyń“? Erotyczną zabawką, która, co istotne, nie przysłania całkowicie waginy, więc nie wyklucza bycia stymulowaną podczas jego noszenia, odczepialną, więc może zmieniać właściciela, różnorodną – można ją dopasować do potrzeb osoby penetrowanej pod kątem długości, grubości, kształtu, a także np. koloru. Jak napisała jedna z redaktorek lesbijskiego magazynu „On Our Backs“: „Jedną z fajnych rzeczy w byciu lesbijką jest to, że można wybrać sobie rozmiar swojego fiuta“. W ten sposób pokazała podstawową zaletę dildo: jest to zabawka, z której można, lecz nie trzeba korzystać, będąca urozmaiceniem, a nie podstawą seksualności lesbijskiej. Nie gra (jak penis) głównej roli w filmach, ponieważ nie od niej jest uzależniony rytm stosunku seksualnego. Ponadto w przypadku użycia dildo ekonomia przyjemności zostaje odwrócona. Podczas gdy penis w pornografii hetero musi pokazać widzowi swoją przyjemność (erekcja-ejakulacja), dildo ma przede wszystkim dać przyjemność osobie penetrowanej.

Z tezą o rzekomym romantyzmie i czystości kobiecych relacji seksualnych rozprawia się francuska fotografka i reżyserka Emilie Jouvet w nagrodzonej wieloma prestiżowymi nagrodami (w tym Grand Prix pierwszego polskiego festiwalu queerowych produkcji pornograficznych FAQ!) niezależnej produkcji „One night stand“ („Na jedną noc“, 2006). Do udziału w tym filmie Jouvet zaprosiła lesbijki i osoby transseksualne K/M. Ich zadaniem był wybór partnera i odegranie z nim swojej fantazji seksualnej, co uwieczniła kamera. W efekcie powstała seria pięciu krótkich filmów porno, pokazujących całe spektrum lesbijskiej i queerowej seksualności – butch, femme i transgenderowej. Kluczowym pojęciem w filmie Jouvet jest popęd, pragnienie, pożądanie. Kontakt dwóch ciał, narastające pożądanie wyzwala różne, indywidualne tajemnice bohaterek filmu, o których nie miały pojęcia. Chociaż film posiłkuje się prawie wyłącznie obrazami kontaktów seksualnych i reakcji kobiecego ciała, reżyserce udało się zaangażować widzów w wielowymiarowe odkrywanie kobiecej seksualności.

Inny język pornografii

Kobiecy język filmów porno wciąż pozostaje w awangardzie. Wynika to zarówno ze specyfiki tematu, jak i samej istoty pornografii, która od zawsze jest czułym barometrem rodzących się zmian obyczajowych. Nic dziwnego, że najciekawsze projekty powstają właśnie w niszowych środowiskach kobiecych – feministycznych, lesbijskich i queerowych. Wydaje się, że queerowe i lesbijskie filmy pornograficzne – zarówno mainstreamowe, jak i niszowe, powstałe w opozycji do tradycyjnego porno czy krytyczne wobec niego (jak, oprócz wspomnianego „One night stand“, filmy Dayny McLeod „How to Fake an Orgasm“ i „Pleasure Zone“ czy produkcje Pipilotti Rist) najpełniej odzwierciedlają też postulat stworzenia kobiecego języka pornografii, dekonstruując jednocześnie stereotypowe wyobrażenia na temat kobiecej seksualności.

Kobiety jako producentki, reżyserki i aktorki w samym przemyśle pornograficznym starają się mówić nowym językiem. Oryginalność ich projektów nie dotyczy jedynie warstwy obrazu, ale innego sposobu traktowania samej pornografii i seksualności, i w końcu odmiennej wizji kobiety. W ten sposób kobiece porno świadomie pełni rolę kulturotwórczą poprzez krytykę masowej pornografii i stanowi bogaty wachlarz projektów ekspresji kobiecej seksualności przełamujących różne tabu i wyobrażenia.

Pisząc tekst korzystałam z prac dr Alicji Długołęckiej „Pornografia dla kobiet w perspektywie queer“ oraz tekstu Magdy Szcześniak „Dildo – niepoprawna politycznie zabawka“ (nr 16/17 „Krytyki Politycznej“).

Tekst ukazał się w czasopiśmie Replika.