dział: fantazje

Jeśli fantazjujesz o tym, że twój własny mąż „sprzedaje” twoje ciało kilkunastu mężczyznom, którzy potem uprawiają z tobą seks, to wcale nie oznacza, że chcesz być sprzedana! Co może znaczyć? Pewnie coś innego dla każdej kobiety. Uszy do góry. Masochistyczna fantazja wcale nie znaczy, że jesteś masochistką, może po prostu potrzebujesz dużo uwagi i miłości...

Poniżej fragment książki Esthery Perel - "Inteligencja erotyczna", rozdział o fantazjach. Poznajemy w nim spojrzenie Perel na kwestię fantazji i pewną kobietę, Joni, która uważała, że jej fantazja jest niestosowna i bezsensowna.

Do niedawna fantazje seksualne nie cieszyły się dobrą opinią. To, najpierw chrześcijaństwo postrzegało jako grzech, stało się potem, według współczesnej psychologii, perwersją zarezerwowaną dla ludzi niedojrzałych i niezadowolonych. Nawet dziś wielu uważa, że fantazje są po prostu kiepską próbą wynagrodzenia sobie frustracji i porażek wynikających z przeróżnych ograniczeń. Wierzą, że chcemy, by naprawdę wydarzyło się to, o czym fantazjujemy. „Gdybym się naprawdę podobała mężowi, nie potrzebowałby oglądać zdjęć kobiet z dużymi piersiami” - narzeka żona. „Gdy wyobrażam sobie, że gwałcą mnie inni mężczyźni, czuję, jakbym zdradzała mojego chłopaka - mówi inna pacjentka. - Która kobieta marzy o gwałcie?”.

Ja także kiedyś myślałam, że fantazje to kiepski substytut  - strawa dla zmysłowo ubogich. Uczono mnie, bym traktowała fantazje erotyczne jako objaw nerwicy lub niedojrzałości, albo jako erotycznie zabarwione romantyczne idealizacje, które zaślepiają i nie pozwalają dostrzec prawdziwej natury partnera, co osłabia prawdziwe związki. Tkwiłam na granicy między wyobrażeniami a rzeczywistością, niezdolna do zagłębienia się w złożoność erotycznego umysłu. Szczęśliwym trafem byłam na tyle ciekawska, że pytałam pacjentów o ich fantazje.

Jednak kiedy mi o nich opowiadali, wciąż nie wiedziałam, co począć z takimi informacjami. To było jak oglądanie wspaniałego filmu, ale w zupełnie niezrozumiałym języku i bez napisów - kompletnie nie wiedziałam, o co chodzi, choć byłam w stanie docenić piękno sztuki filmowej.

Z biegiem czasu myślenie na ten temat ewoluowało i teraz patrzymy na fantazje jako na naturalną część zdrowej seksualności dorosłego człowieka. Od kiedy zarzucono jedyne rozumienie fantazji seksualnych jako podejrzanych obsesji (albo perwersyjnych marzeń niespełnionej mniejszości), pogląd zmienił się zatem diametralnie. Dzieła takich filozofów i klinicystów, jak: Michel Foucault, Georges Bataille, Ethel Spector Person, Robert Stoller, Jack Morin, Michael Bader i wielu innych, przyniosły rozległe zmiany w zakresie rozumienia bogactwa wyobraźni erotycznej - czym jest i co potrafi.

Dzięki mojej praktyce doszłam do wniosku, że na fantazje należy patrzeć jak na wartościowe źródło inwencji, niezależnie od tego, czy wykorzystuje je para czy pojedyncza osoba. Zdolność wędrowania w wyobraźni dokąd chcemy jest oznaką wolności indywidualnej. To twórcza siła, która pomaga przekraczać rzeczywistość. Oferując od czasu do czasu ucieczkę od partnera, staje się silnym antidotum na zmniejszenie się libido w związku. Krótko mówiąc, miłość i czułość wzbogacają swój smak, gdy się je doprawi wyobraźnią.

Fantazje - seksualne i nie tylko - posiadają niemal magiczne zdolności uzdrawiania i odnawiania. Zwracają pierś odjętą podczas mastektomii albo pozwalają poruszać się jak przed wypadkiem. Odwracają czas, czyniąc nas na nowo młodymi, na krótko pozwalają być, jakimi już nie jesteśmy i jakimi być może nawet nigdy nie byliśmy: nieskazitelnymi, silnymi, pięknymi. Dają możliwość obecności ukochanych, którzy już nie żyją, przywołują wspomnienia namiętnej miłości z partnerem, który stracił dla nas swój czar. Dzięki fantazjom naprawiamy, uzupełniamy i przekształcamy. Na kilka chwil wznosimy się ponad realność życia, a także ponad realność śmierci.

Im dłużej słucham i im bardziej zgłębiam temat, tym bardziej doceniam przemyślność fantazji: jej energię, skuteczność, lecznicze przymioty i psychologiczną siłę. Fantazje łączą wyjątkową historie osobistą z panoramą wyobraźni zbiorowej. W każdej kulturze istnieją nakazy i zakazy, wyznaczające, co jest sexy (zwycięzca Idola, Monica Lewinsky), a co zabronione (ministranci, Monica Lewinsky). Wytwory naszej wyobraźni zbliżają to, co możliwe, do tego, co dozwolone. Fantazja to rodzaj alchemii, która zamienia mieszaninę psychicznych składników w czyste złoto erotycznego uniesienia.

W mojej pracy z parami seksualne fantazje stanowią źródło informacji o życiu wewnętrznym partnerów oraz o dynamice związku konkretnej pary. Fantazje to pomysłowy sposób, w jaki nasz twórczy umysł przezwycięża przeróżne konflikty związane z pożądaniem i intymnością. Psychoanalityk Michael Bader (którego książka Arousal omawia znaczenia fantazji) wyjaśnia, że w sanktuarium erotycznego umysłu znajdujemy przestrzeń psychologicznie bezpieczną, by odczynić zahamowania i lęki, jakie się w nas kotłują. Fantazjowanie pozwala na przekroczenie granic narzuconych przez świadomość, kulturę i własny wizerunek.

Jeśli czujemy się niepewnie i nieatrakcyjnie, w wyobraźni nie sposób się nam oprzeć. Jeśli mamy do czynienia z kobietą powściągliwą i wycofaną, w fantazjach jest nienasycona. Jeśli obawiamy się własnej agresji, w naszych wyobrażeniach jesteśmy silni i nie musimy się bać, że kogoś zranimy. Jeśli nie śmiemy prosić, erotyczna fantazja podsuwa nam partnera, który wie, czego chcemy jeszcze zanim my zdamy sobie z tego sprawę. Jeśli czujemy, że nie powinniśmy uprawiać seksu, w prywatnym teatrze możemy się swobodnie oddać rozpustnemu kochankowi, bez brania na siebie odpowiedzialności — w końcu robiliśmy tylko to, co nam kazał, to nie nasza wina. Fantazje wyrażają problem i dostarczają rozwiązania. To pełne żaru miejsce, w którym nasze zahamowania i lęk przekształcane są w bezwstyd. Jaka to ulga odkryć, że wstyd zamienia się w ciekawość, nieśmiałość w pewność siebie, a bezradność we władzę.

Fantazje jednak nie zawsze przyjmują formę rozbudowanych, uprzednio przygotowanych scenariuszy. Wielu ludziom wydaje się, że jeśli ich marzenia nie mają szczegółowo zaaranżowanej fabuły i doskonale zarysowanych postaci, to nie są to w ogóle fantazje.

Dotyczy to zwłaszcza kobiet, bo wygląda na to, że generalnie trudniej im jest przyznać się do myślenia o seksie. Pewnego razu moja pacjentka Claudia opisała mi w najdrobniejszych szczegółach, jak chciałaby, żeby jej mąż się do niej dobierał. Wyobrażała sobie powolne, stopniowo nasilające się uwodzenie przez cały dzień, flirty, delikatne pocałunki w kark, łagodne muśnięcia, ciepłe uśmiechy i ukradkowe spojrzenia.

- Chciałabym, żeby dotykał mojego ramienia, bez dotykania piersi. Chcę, by mnie kusił, drażnił, żeby zrobił coś seksualnego, a potem się wycofał, tylko po to, żebym zaczęła go pragnąć. Chciałabym go poprosić, żeby dotknął moich piersi - wyjaśniała.

- A gdyby zrobił to wszystko? — zapytałam.

- Nasz związek byłby seksualnie zupełnie inny — odrzekła. Niespełna dwadzieścia minut potem, gdy spytałam o jej fantazje erotyczne, zapewniła mnie:

- Ja nie miewam fantazji. Jim ma, ale ja nie. Strasznie go kręcą trójkąty.

Zdębiałam.

- Żartujesz? Przecież twój opis gry wstępnej jest fantazją! No bo przecież nie rzeczywistością, prawda?

Według mnie fantazja seksualna to każda aktywność umysłowa, która generuje pożądanie i podnosi erotyczny entuzjazm. Wyobrażenia nie muszą być bardzo obrazowe ani precyzyjnie określone. Często są niewyrażalne, są bardziej emocjami niż obrazami, są bardziej zmysłowe niż seksualne. W zasadzie wszystko może się przedostać do erotycznej wyobraźni: wspomnienia, zapachy; dźwięki, słowa, określona pora dnia. Wszystko może być fantazją, jeśli tylko uruchamia pożądanie.

Nancy Friday w książce Men in Love („Zakochani mężczyźni”) pisze:

„Fantazja jest mapą pożądania, dominacji, ucieczki i mroku. To droga, jaką sobie wyznaczamy, by bezpiecznie żeglować między rafami i ławicami lęku, winy i zahamowań. To dzieło świadomości, lecz powstałe w reakcji na naciski podświadomości. Fascynujące jest nie tylko to, jak dziwaczne bywają fantazje, ale jak są zrozumiałe; każda podaje spójny i logiczny obraz osobowości — nieświadomej - osoby, która ją wymyśliła. Nawet jeśli autor ma wrażenie, że była to przypadkowa zachcianka.”

Symboliczne paradoksy i nieracjonalność erotycznego umysłu dają pojęcie o najbardziej fascynujących i znaczących zakamarkach nas samych. Fantazje wyrażają prawdę, którą w inny sposób trudno wydobyć. Obnażają nas i w tajemniczy sposób przekazują nasze najgłębsze pragnienia.

Jednak, gdy przychodzi do rozmowy o marzeniach, większość staje się małomówna, nawet w obecności partnerów (a może zwłaszcza dlatego) . W czasach, kiedy intymność budowana jest poprzez ujawnianie niewygodnych prawd o sobie, milczenie w sprawach erotyki wydaje się wciąż obowiązującą normą. Być może łatwo nam opowiadać o tym, co robimy, niewielu z nas jednak ochoczo przyzna się, co myśli, gdy to robi.

Na najbardziej podstawowym poziomie niechęć ta wynika ze zwykłego wstydu. Większość z nas uczona była zachowywać swoje myśli dla siebie, a ręce trzymać na kołdrze. Niektórzy może nawet usłyszeli nieco ostrzejszy przekaz, który niewinną ciekawość zamienił w wieczny wstyd. Trenowani w milczeniu spadkobiercy nieodwracalnej nieufności wobec seksu - nic dziwnego, że jesteśmy zakłopotani, gdy przychodzi mówić o najskrytszych myślach. Otwierając się przed drugim człowiekiem, ryzykujemy, że nas wyśmieje i osądzi. Moja pacjentka, Zoya, dobrze to podsumowała:

- Gdy dorastałam, nie można było lubić seksu, a co dopiero o tym mówić. Ludzie, którzy uprawiają seks, bo lubią, to dziwki i zboczeńcy - ślepną, a na dłoniach rosną im włosy. Możesz być pewna, że ja trzymałam buzię na kłódkę.

Jeśli my nie mówimy, to druga osoba też nie powie. Wielu przeżywa więc swoje fantazje w samotności (pomimo wszechobecności seksu). Skoro nie wiemy, co myślą i robią inni, z czym mamy się porównać? Jak sprawdzić, czy jesteśmy normalni? Boimy się być inni, boimy się być dewiantami.